Ürününüzün görünümüne benzeyen bir tasarımın başka biri adına yayımlandığını gördünüz. Ya da kendi tasarım başvurunuz reddedildi. Her iki durumda da “itiraz etmek” gündeme gelir; fakat başvuracak kişi, süreyi başlatan olay ve istenecek sonuç aynı değildir. Bir tescilin mahkemede hükümsüz kılınması da ayrı bir yoldur.
Bu rehber, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında tasarım tescilinin yayımına itirazı, başvuru sahibinin Kurum kararına itirazını, nihai Kurul kararına karşı davayı ve hükümsüzlük davasını ayırır. Korumanın doğuşu ve kapsamı için tescilli ve tescilsiz tasarım koruması rehberine bakabilirsiniz.
Üçüncü kişinin tasarım tesciline itirazı, tescilin yayımından itibaren üç ay; başvuru sahibinin m.64 kapsamındaki Kurum kararına itirazı, kararın bildiriminden itibaren iki aydır. Nihai YİDK kararına karşı dava için de ayrı bir iki aylık süre vardır. Bu süreler, tasarım hükümsüzlüğü davasının koruma süresince veya hakkın sona ermesini izleyen beş yıl içinde açılabilmesi kuralıyla karıştırılmamalıdır (SMK m.67 ve m.78; 5000 sayılı Kanun m.15/C).
Hangi işlem için hangi yol kullanılır?
| Durum | Başvurulacak yer | Temel süre |
|---|---|---|
| Üçüncü kişinin tescil yayımına itirazı | TÜRKPATENT; incelemeyi YİDK yapar | Tescilin yayımından itibaren üç ay |
| Başvuru sahibinin ret veya kısmi ret kararına itirazı | TÜRKPATENT; incelemeyi YİDK yapar | Kararın bildiriminden itibaren iki ay |
| Nihai YİDK kararına karşı dava | Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi | Kararın bildiriminden itibaren iki ay; maddi hata düzeltmesi varsa aşağıdaki özel düzenleme de incelenir |
| Tasarımın hükümsüzlüğü davası | Görevli ve yetkili hukuk mahkemesi | Koruma süresince veya hakkın sona ermesini izleyen beş yıl içinde |
Tablonun dayanakları SMK m.67–68, m.78 ve m.156 ile 5000 sayılı Kanun m.15/C’dir. Yayım tarihi, kararın verildiği tarih ve kararın bildirildiği tarih farklı kayıtlardır. Son günü hesaplamadan önce hangi işleme karşı hareket edildiğini ve o işlemin tarih belgesini belirleyin. Tasarım itirazına, markaya özgü itiraz takvimi uygulanmaz.
Başkasının yayımlanan tasarımına nasıl itiraz edilir?
Üçüncü kişiler, tasarım tescilinin yayımından itibaren üç ay içinde gerekçelerini yazılı olarak Kuruma sunabilir. Bu yol ücretlidir; ücretin ödenmemesi veya ödemeye ilişkin bilginin süresinde Kuruma verilmemesi, itirazın yapılmamış sayılmasına yol açar (m.67/2–3).
İtiraz, yalnızca “benim ürünüme benziyor” ifadesinden oluşmamalıdır. SMK m.67/2’deki dayanaklardan hangisinin ileri sürüldüğü açıklanmalıdır. Tasarımın yeni veya ayırt edici olmaması, kanuni tasarım ve ürün tanımlarına uymaması, koruma dışında kalan görünüm özellikleri, kötü niyetli başvuru veya bir fikri mülkiyet hakkının izinsiz kullanılması bu kapsamda değerlendirilebilir.
Önceki bir tasarıma dayanıyorsanız, hem görünümü hem ilgili tarihten önce kamuya sunulduğunu ortaya koyan kayıt önemlidir. Yenilik ve ayırt edicilik karşılaştırmasında başvuru veya varsa rüçhan tarihi, bilgilenmiş kullanıcıdaki genel izlenim ve tasarımcının seçenek özgürlüğü dikkate alınır (m.56). m.57/2’deki belirli açıklamalara ilişkin on iki aylık istisna da incelenmelidir. Her eski tarihli paylaşımın kendiliğinden kesin ret sebebi olduğu söylenemez.
İtiraz dosyasına hangi bilgiler konulur?
Uygulama Yönetmeliği m.64/4–7, yayım itirazında formu, gerekçeleri, ispatlayıcı belgeleri ve ücret bilgisini birlikte arar. Belgelerde itiraza konu tasarım açıkça işaretlenmelidir. Aynı dosyada birden fazla tasarım bulunuyorsa hangi tasarımın hedef alındığını numarası ve görseliyle belirginleştirin.
- Hedef kayıt: Tescil numarası, ilgili tasarım görselleri ve yayımı gösteren Bülten kaydı.
- Önceki görünüm: Dayanılan tasarımı gösteren katalog, dergi, kitap veya broşürün kapağı, ilgili sayfaları ve tarih içeren bölümleri. Yönetmelik bunların renkli ve net kopyalarını, kapakla sayfaların aynı sayıya ait olduğunun belirtilmesini ister.
- Gerekçe ve bağlantı: Hangi belgenin hangi tasarımı, tarihi ve itiraz nedenini desteklediği. İnternet kaydı kullanılıyorsa adres ve tarih bilgilerini de saklamak dosyanın izlenmesini kolaylaştırır.
- Yabancı dil ve ödeme: Yabancı dilde sunulan bilgi ve belgelerin yeminli tercüman onaylı Türkçe tercümeleri ile ücretin ödendiğini gösteren bilgi.
Belge düzenine ilişkin bu öneriler, tek bir ekran görüntüsünün yeterli ispat sayılacağını garanti etmez. Yönetmelik m.64/8, gerekçelerin ve ücretin itiraz süresi içinde tamamlanmasını düzenler. m.65/4’te bazı belge eksiklikleri için öngörülen bir aylık tamamlama süresi, itiraz ücretini kapsamaz. Süresinde yapılmamış itirazın veya ödenmemiş ücretin bu yolla kurtarılabileceğini varsaymayın.
İtiraz karşı tarafa bildirilince ne olur?
İtirazı Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kurulu (YİDK) inceler. Yayım itirazı başvuru sahibine bildirilir; karşı görüşünü bildirimden itibaren bir ay içinde sunması istenir. İtiraz sahibinden de bildirimden itibaren bir ay içinde ek bilgi ve belge istenebilir. Belirtilen sürede yanıt verilmezse dosya mevcut bilgi ve belgelerle değerlendirilir (SMK m.68; Uygulama Yönetmeliği m.65/1–3).
Bu nedenle karşı görüşte yalnız sonucu reddetmek yerine önceki belgenin tarihi, gösterdiği ürün, tasarımlar arasındaki genel izlenim ve varsa açıklama istisnası somutlaştırılmalıdır. Bu, dosyayı anlaşılır kurmaya yönelik bir öneridir; Kurulun hangi sonuca ulaşacağını önceden belirlemez.
Yayım itirazı kabul edilirse tasarım tescili hükümsüz kılınır. Kanunun izin verdiği kısmi hükümsüzlükte kalan bölümün koruma şartlarını sağlaması ve tasarım kimliğini koruması gerekir. Karar Bültende yayımlanır (m.68/5–6). Dolayısıyla bu süreç, yalnız mahkemede açılabilecek hükümsüzlük davasıyla aynı işlem değildir.
Kendi tasarım başvurunuz reddedildiyse
Başvuru sahibi, SMK m.64 uyarınca verilen ret veya kısmi ret kararına, kararın bildirim tarihinden itibaren iki ay içinde itiraz edebilir. Ayrıntılı gerekçeleri içeren imzalı karara itiraz formu Kuruma sunulur; şekli eksikliği bulunmayan itirazı Kurul inceler (m.67/1; Uygulama Yönetmeliği m.64/1–2).
Dosyada itiraz edilen karar, bildirim kaydı ve hangi ret gerekçesinin neden yanlış bulunduğu açıkça gösterilmelidir. Gerekli görülürse başvuru sahibinin görüşü istenir ve bildirimden itibaren bir aylık süre verilir (Uygulama Yönetmeliği m.65/2). Bu aşama, üçüncü kişinin tescil yayımına yaptığı üç aylık itirazdan farklıdır.
Nihai YİDK kararına karşı nereye gidilir?
YİDK kararı Kurumun nihai kararıdır; aynı karara Kurum içinde yeniden itiraz edilemez. Karara karşı, bildirim tarihinden itibaren iki ay içinde Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesinde dava açılabilir (5000 sayılı Kanun m.15/C; SMK m.156/2). İşletmenin Adana’da bulunması bu davanın yetkili mahkemesini değiştirmez.
Karardaki maddi hataların düzeltilmesi ayrı düzenlenmiştir. YİDK Kurulları Yönetmeliği m.8, maddi hata düzeltmesini esasın yeniden incelenmesinden ayırır; üçüncü fıkra dava süresinde kararın ve varsa maddi hata düzeltme kararının bildirimini esas alır. Her yeniden değerlendirme talebinin dava süresini durduracağı veya yeni süre sağlayacağı varsayılmamalıdır. Dosyadaki karar ve bildirimler birlikte incelenmelidir.
Mahkemede hükümsüzlük ne zaman istenir?
SMK m.77; koruma şartlarının bulunmaması, kötü niyet, yetkisiz fikri mülkiyet kullanımı, hak sahipliğinin başka kişiye ait olması ve önceki başvurulu olup sonradan açıklanan aynı veya benzer tasarım gibi hükümsüzlük nedenlerini düzenler. Davada ileri sürülen nedenin ispatlanması gerekir.
Kural olarak menfaati olanlar hükümsüzlük isteyebilir. Ancak önceki başvurulu tasarıma dayanan m.77/1-c sebebini yalnız önceki hak sahibi; m.70 ve m.73 kapsamındaki hak sahipliği nedenlerini ise tasarım hakkına sahip kişiler ileri sürebilir (m.78/1–2).
Dava koruma süresince veya tasarım hakkının sona ermesini izleyen beş yıl içinde açılabilir. Beş yıl, her durumda tescil tarihinden başlayan tek bir dava süresi değildir. Dava tarihinde sicilde tasarım sahibi olarak kayıtlı kişi davalı gösterilir; tescilsiz tasarımda ise hak sahibi olduğunu iddia eden kişiye yöneltilir (m.78/3–5).
Üç aylık yayım itirazı süresi geçmişse m.77–78 kapsamındaki dava yolu ayrıca değerlendirilebilir. Bu, nihai YİDK kararına karşı dava açmak için kaçırılan iki aylık süreyi uzatmaz. Hak sahipliğinin size geçirilmesi isteniyorsa, hükümsüzlükten farklı sonuç ve süreleri olan tasarımın gaspı yolu da m.71 kapsamında ayrıca incelenir. Hakkın başlangıçta kime ait olduğu ve çalışan, sipariş veya devir ilişkisinin etkisi için tasarımda hak sahipliği rehberine bakabilirsiniz.
Hükümsüzlük kararının sonucu nedir?
Hükümsüzlük davasında görevli mahkeme fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesidir; bu mahkemenin kurulmadığı yerlerde kanundaki düzenlemeye göre asliye hukuk mahkemesi görev yapar. Üçüncü kişinin hak sahibine karşı davasında yetki, kural olarak davalının yerleşim yerine göre belirlenir; Türkiye’de yerleşim yeri bulunmaması için özel hükümler vardır (m.156/1, 4–5). Bu dava, Kurum kararına karşı Ankara’da açılan davayla karıştırılmamalıdır.
Hükümsüzlük kararı kural olarak geçmişe etkilidir: tasarım koruması hiç doğmamış sayılır. Ancak hükümsüzlüğe karar verilmeden önce kesinleşmiş ve uygulanmış ihlal kararları ile yapılmış ve uygulanmış sözleşmeler için m.79/2–3’te istisnalar vardır. Tasarım sahibinin ağır ihmali veya kötü niyetinden doğan zararlar için tazminat talepleri saklıdır; sözleşme uyarınca ödenen bedelin hakkaniyet gereği kısmen veya tamamen iadesi de istenebilir. Kesinleşen hükümsüzlük kararı herkese karşı sonuç doğurur; mahkeme kararı Kuruma gönderir, tescil sicilden silinir ve Bültende yayımlanır (m.79).
Dosyaya başlarken hedefinizi tek cümlede yazın: başvurunuzun reddini kaldırmak, üçüncü kişinin tesciline karşı çıkmak, nihai Kurul kararını dava etmek veya tasarımın geçerliliğini tartışmak. Sonra ilgili sicil/Bülten kaydı, bildirim belgesi, görseller ve tarihli dayanakları bir araya getirin. İstenen sonuçla süreyi aynı dosyada eşleştirmek, yanlış yola başvurma riskini azaltır.
Dayanaklar: 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.56–57, m.67–68, m.71, m.77–79 ve m.156; Uygulama Yönetmeliği m.64–65; 5000 sayılı Kanun m.15/C; YİDK Kurulları Yönetmeliği m.8. Kurum açıklaması: TÜRKPATENT yeniden inceleme ve değerlendirme.
Rehber 6769 sayılı Kanun kapsamındaki süreçlere ilişkindir. 10 Ocak 2017’den önceki tasarım başvurularında geçici m.1 ayrıca değerlendirilmelidir. İçerik genel bilgilendirmedir; somut olaya uygulanmış hukuki görüş değildir. Kaynak ve kapsam için Künye.
Son resmi kaynak kontrolü: 9 Ekim 2026.