Markanızın başka bir işletme tarafından kullanılmasına izin verirken kullanım kapsamını, bedelin hesabını ve ilişkinin sona erme koşullarını birlikte düzenlemek gerekir. Yalnızca marka adını ve ödeme tutarını yazmak; ürünler, satış kanalları, kalite denetimi ve kalan stok hakkında çıkabilecek soruları cevaplamaz.
Marka lisansı, tescilin kapsadığı mal veya hizmetlerin tamamı ya da bir kısmı için kullanım izni sağlar. Marka sahipliğinin devri ise ayrı bir işlemdir. İki işlem arasındaki temel farklar, markanın devri, rehni ve haczi rehberinde açıklanıyor.
Yazılı sözleşme ve sicil kaydı
Lisans sözleşmesi yazılı yapılır. SMK m.148/4’teki ayrıca noter onayı şartı devir sözleşmesine ilişkindir. Olağan marka lisansında sicile kaydedilmeyen işlemden doğan haklar iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez.
Burada önemli bir istisna vardır: Kanundaki özel ortak marka türünde lisansın sicile kaydı ayrıca geçerlilik şartıdır. Bu nedenle marka türü, sözleşme hazırlığının başında kontrol edilmelidir. 6769 sayılı Kanun, m.148
Lisans metninin hazırlanmasının yanında lisansın sicile kaydı için gereken belgeleri ve işlemi hangi tarafın takip edeceğini de belirleyin. Yönetmelik m.20; talep formu, lisans sözleşmesi, marka ve kapsam bilgileri, varsa bedel ve süre, gerekli çeviri ve ücret bilgisine ilişkin düzenlemeler içerir. SMK Uygulama Yönetmeliği
Kullanım iznini somutlaştırın
Sözleşmenin hangi kullanımlara izin verdiği, tarafların sonradan aynı metinden farklı sonuç çıkarmasını önleyecek açıklıkta kurulmalıdır.
| Konu | Sözleşmede cevaplanacak soru |
|---|---|
| Marka | Hangi tescil numarası ve marka örneği sözleşmeye dahil? |
| Mal ve hizmetler | Tescil kapsamındaki hangi ürün veya hizmetler kullanılabilecek? |
| Kullanım biçimi | Ürün, ambalaj, tabela, internet sitesi ve reklam kullanımları nasıl düzenleniyor? |
| Bölge ve satış kanalları | Kullanım nerede yapılacak, çevrim içi satışlar nasıl ele alınacak? |
| Süre | Başlangıç, belirli veya belirsiz süre, varsa bitiş tarihi ve yenileme düzeni ne? |
| Yetkili kişiler | Sözleşmeyi imzalayanlar hangi temsil yetkisine dayanıyor? |
Bu tablo sözleşme hazırlığı için bir kontrol listesidir. Özellikle bölge ve satış kanalı sınırlamalarının geçerliliği ayrıca değerlendirilmelidir.
İnhisari lisans ve kullanım yetkisi
Sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa lisans inhisari değildir. İnhisari lisans verilecekse, marka sahibinin kendi kullanımını sürdürüp sürdürmeyeceği açıkça yazılmalıdır.
Aksi kararlaştırılmadıkça lisans alan, lisanstan doğan haklarını üçüncü kişilere devredemez veya alt lisans veremez. Bu nedenle başka bir işletmenin üretime ya da kullanıma katılması planlanıyorsa, verilecek yetki sözleşmede ayrıca ele alınmalıdır. 6769 sayılı Kanun, m.24
Bedelin nasıl hesaplanacağı anlaşılabilir olmalı
Taraflar kanuni sınırlar içinde bedelin yapısını belirleyebilir. Sabit ödeme, satışa bağlı bedel veya asgari ödeme içeren bir model seçilebilir. Bunlar sözleşme tasarımı seçenekleridir; kanunun her lisans için zorunlu tuttuğu tek bir hesap modeli değildir. Türk Borçlar Kanunu, m.26-27
Satışa bağlı ödeme kararlaştırılıyorsa şu noktalar açık bırakılmamalıdır:
- Hesaba hangi ürünlerin ve satışların gireceği.
- İade ve iskontoların nasıl düşüleceği.
- Hesap döneminin başlangıcı ve sonu.
- Satış raporunun teslim tarihi ve ödeme vadesi.
- Hesabı doğrulamak için hangi kayıtların incelenebileceği.
Örneğin sözleşmede tanımlanan dönem satış tutarı 200.000 TL, bedel oranı yüzde 3 ise hesaplanan lisans bedeli 6.000 TL olur. Bu yalnızca hesaplama örneğidir; piyasa oranı veya vergi hesabı değildir.
Tarafların birbirine ödeyeceği lisans bedeli ile Kurumun sicil işlemi için aldığı ücret ayrı kalemlerdir. İdari işlem bütçesi için TÜRKPATENT’in güncel marka işlem ücretleri kontrol edilmelidir.
Kalite denetimini uygulanabilir hale getirin
Lisans veren, üretilecek malın veya sunulacak hizmetin kalitesini güvenceye alacak önlemleri almakla yükümlüdür. Sözleşmede bu yükümlülüğün nasıl uygulanacağı gösterilebilir: ürün örneğinin onayı, ambalaj kontrolü, denetim kayıtları ve tespit edilen eksikliğin giderilmesi gibi. 6769 sayılı Kanun, m.24/4
Örneğin yeni ambalajların satıştan önce onaylanması planlanıyorsa, onay talebinin kime gönderileceği ve hangi belgelerle değerlendirileceği belirlenmelidir. Yazışmaların saklanması, hangi tasarıma ne zaman izin verildiğinin anlaşılmasını kolaylaştırır.
Fatura, katalog, reklam ve ürün örnekleri kullanımın belgelenmesine de yardımcı olur. Kullanım ile markanın devam eden koruması arasındaki ilişki için markanın iptali ve hükümsüzlüğü rehberine bakılabilir.
Ödeme gecikmesi ve fesih
Bedelin zamanında ödenmemesi halinde önce borcun vadesi, temerrüt için gereken bildirim, ek süre gerekip gerekmediği ve kullanılacak hakkın koşulları incelenir. Her gecikme kendiliğinden derhal fesih sonucu doğurmaz.
TBK m.117 ve m.123-126; temerrüt, süre verilmesi, süre gerekmeyen durumlar ve seçimlik hakları düzenler. İfasına başlanmış sürekli edimli ilişkilerde m.126 ayrıca önem taşır. Bu nedenle bütün marka lisansları için geçerli tek bir fesih süresi yazılamaz. Türk Borçlar Kanunu
Sürekli edimli sözleşmelerde temerrüt ve fesih ayrımı için Adana Avukat Saim İncekaş tarafından hazırlanan TBK m.126 açıklaması da okunabilir.
Tacirler arasındaki temerrüt ve fesih bildirimlerinde TTK m.18/3’ün düzenlediği noter, taahhütlü mektup, telgraf veya güvenli elektronik imzalı KEP yöntemleri dikkate alınmalıdır. Bildirimin içeriği kadar gönderilme ve ulaşma kayıtları da dosyada tutulmalıdır. Türk Ticaret Kanunu, m.18
Bu şema inceleme sırasını gösterir; her olayda aynı bildirim veya sürenin gerektiği anlamına gelmez.
Kapsam dışı kullanım ve dava hakkı
Lisansla verilen hakların izinsiz genişletilmesi veya üçüncü kişilere devri, SMK m.29/1-ç kapsamında ayrıca değerlendirilir. Lisans alanın üçüncü kişilerin ihlaline karşı kendi adına dava açabilmesi ise sözleşmeye, lisans türüne ve m.158’deki şartlara bağlıdır. Ayrıntılar marka hakkına tecavüz ve açılabilecek davalar rehberinde yer alıyor. 6769 sayılı Kanun
Sona erme sonrasını baştan planlayın
Sürenin dolması, sözleşmeye aykırılık nedeniyle fesih ve tarafların anlaşarak ilişkiyi bitirmesi ayrı durumlar olarak ele alınmalıdır. Markanın yenilenmesi tescilden doğan korumayı uzatır. Lisans ilişkisinin süresi ve yenilenmesi ise sözleşme hükümlerinden ayrıca belirlenir.
Sözleşmede fesih sonrası stok ve dijital kullanım için ayrı bir bölüm bulunması, tamamlanacak işleri belirginleştirir. Yeni üretim, ambalajlar, tabela, çevrim içi ilanlar, son satış raporu ve kalan ödemeler ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Eldeki ürünlerin piyasaya sunulma durumu da önemlidir. Hak sahibi veya onun izniyle piyasaya sunulmuş ürünlerde hakkın tüketilmesi kuralı gündeme gelir. Henüz piyasaya sunulmamış stok için aynı sonuca otomatik olarak gidilemez. Değiştirilmiş veya kötüleştirilmiş ürünler bakımından ayrıca istisna vardır. Bu değerlendirme, tarafların sözleşmesel hesaplaşmasını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. 6769 sayılı Kanun, m.152
Sona erme dosyasında imzalı sözleşme ve ekleri, bildirimler, kullanım kayıtları, stok listeleri ve hesap dökümleri birlikte tutulmalıdır. Varsa sicil kaydının yeni duruma uygun hale getirilmesi için gereken işlem ve belgeler de ayrıca kontrol edilmelidir.