Bir restoranın menüsünde Adana Kebabı, bir şişenin etiketinde Adana Şalgamı yazması yalnızca ürün adını seçmek değildir. Bu adlar tescilli coğrafi işaretlerdir. Kullanım hakkı; ürünün özellikleri, üretim yeri, bildirim ve denetim şartlarıyla birlikte değerlendirilir.
Sicildeki şartlara uygun ürünü üreten veya pazarlayan kişiler bu adları kullanabilir. Bildirim yükümlülüğünde üretici ile yalnızca satış yapan işletme ayrılır. Her iki ürünün tescil ettireni Adana Ticaret Odasıdır. İşletmenin Adana’da bulunması, tek başına ürünün şartları karşıladığını göstermez.
İki ürün de mahreç işaretidir; ancak üretim yeri kuralları farklıdır. Adana Kebabı, sicildeki özellikler korunarak başka yörelerde üretilebilir. Adana Şalgamının bütün üretim aşamaları Adana ili sınırında gerçekleşmelidir.
Coğrafi işaret tek bir işletmenin markası mıdır?
Marka, işletmelerin mal veya hizmetlerini birbirinden ayırır. Coğrafi işaret ise belirli özellikleri veya ünü bir yöreyle bağlantılı ürünü gösterir. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanununun 46. maddesi, kullanım hakkını sicil şartlarına uyan ürünlerin üretimi veya pazarlamasında faaliyet gösterenlere tanır.
Bu nedenle Adana Ticaret Odasının tescil ettiren olması, ürünleri yalnızca Odanın satabileceği anlamına gelmez. Buna karşılık, başka bir işletmeden alınan bir izin de sicile aykırı üretimi uygun hale getirmez. Kanunun 148/1. maddesine göre coğrafi işaret hakkı lisansa veya devre konu olamaz ve teminat gösterilemez. Coğrafi işarette kullanım hakkının kapsamı, işletmeye ait bir marka üzerindeki yetkiden bu noktada ayrılır.
Adana Kebabı ile Adana Şalgamının şartları nasıl ayrılıyor?
| Kontrol | Adana Kebabı | Adana Şalgamı |
|---|---|---|
| Tescil numarası | 65 | 489 |
| Tür | Mahreç işareti | Mahreç işareti |
| Tescil ettiren | Adana Ticaret Odası | Adana Ticaret Odası |
| Üretim yeri | Sicildeki özelliklere bağlı kalınarak diğer yörelerde de üretilebilir. | Bütün üretim aşamaları Adana ili sınırında gerçekleşmelidir. |
| İlk okunacak belge | Adana Kebabı sicil belgesi | Adana Şalgamı sicil belgesi |
Kebap sicili; etin niteliğini, hazırlama ve pişirme yöntemini, sunumu ve denetimi birlikte düzenler. Başka bir şehirde üretime izin verilmesi, bu özelliklerin serbestçe değiştirilebileceği anlamına gelmez.
Şalgam sicili ise üretim yönteminin yanında ürünün ölçülebilir özelliklerini ve coğrafi sınırını belirler. Adana’da üretilen uygun ürünün başka şehirde pazarlanması ile üretimin başka şehirde yapılması ayrı konulardır. Bu karşılaştırma, Türkiye’deki iki ulusal sicil kaydına ilişkindir.
Adı menüye veya etikete koymadan önce ne kontrol edilmeli?
- Güncel kaydı açın. TÜRKPATENT portalında Adana Kebabı veya Adana Şalgamı dosyasından sicil belgesine ulaşın. Başka bir ürünün belgesini örnek almak yeterli değildir.
- Ürünü şartlarla karşılaştırın. Üretim yeri ve yöntemiyle birlikte hammadde, nihai ürün özellikleri ve sunum hükümlerini inceleyin. Üreticiyseniz kendi sürecinizi, satıcıysanız tedarik ettiğiniz ürünü esas alın.
- Bildirim yükümlülüğünüzü belirleyin. Yönetmeliğin 44/1. maddesine göre üreticiler ve tedarik zincirinde ürünün tescile konu özelliklerini etkileyen pazarlamacılar tescil ettirene bildirimde bulunur. Tescilden sonra faaliyete başlayanlar için süre, başlangıçtan itibaren altı aydır. Yalnızca satış yapanların bildirim zorunluluğu bulunmaz. Bildirim gereken durumlarda muhatap Adana Ticaret Odasıdır; içeriği ve ulaştığı tarihi belgeleyin.
- Amblem ve denetim şartlarına uyun. Coğrafi işaretlerde amblem zorunludur. Kullanım biçimini, ürünün sicilini ve uygulama yönetmeliğinin 44. maddesini birlikte okuyun; üretim ve tedarik kayıtlarını denetimde gösterilebilir biçimde tutun.
Ürünün niteliği gereği ad ve amblem ürün veya ambalaj üzerinde kullanılamıyorsa, işletmede kolayca görülebilecek şekilde bulundurulur (m.46/3). Bildirim yapılmış olması da ürünün bütün şartları karşıladığının kendiliğinden kanıtı değildir. İki sicilde de denetim düzenlenir; uygunluğun üretim ve satış boyunca korunması gerekir.
Kendi markamı kullanmam yeterli olur mu?
Yeni bir ürün etiketinde kendi markanızı kullanmanız, coğrafi işaretin şartlarına uyma gereğini kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Önceki tarihli, iyi niyetle kazanılmış marka hakları ise ayrıca korunabilir (m.48/2). Ürün markası ile coğrafi işaretin işlevleri ayrı ayrı değerlendirilir. Markanın neyi koruduğu ile coğrafi işaret ile marka arasındaki ilişki bu ayrımı anlamaya yardımcı olur.
Ayrıca etikete veya menüye “tarzında”, “tipinde” ya da “yöntemiyle” yazmak otomatik bir istisna sağlamaz. Kanunun 53/1-b maddesi, bu tür açıklamalar bulunsa da kötüye kullanımı, taklidi ve çağrıştıran kullanımı tecavüz kapsamında değerlendirir. Somut kullanımın ürün, sunum ve tüketicide oluşturduğu izlenimle birlikte incelenmesi gerekir.
Şartlara aykırı kullanım görülürse ne yapılabilir?
Önce ürünün adı, satış yeri, ilan adresi, tarih, etiket ve ambalaj örnekleri gibi incelemeyi mümkün kılan bilgileri koruyun. Teknik bir uygunsuzluk iddiasında yalnız fotoğrafa dayanmak yeterli olmayabilir; ürün özellikleri denetim ve gerektiğinde analizle değerlendirilir.
Kullanım hakkına sahip kişiler, ihlali tescil ettirene noter aracılığıyla bildirerek dava açılmasını isteyebilir. Tescil ettiren talebi kabul etmez veya bildirimden itibaren üç ay içinde dava açmazsa, bildirimi de ekleyerek kendileri dava açabilir. Açılan dava tescil ettirene ihbar edilir. Ciddi zarar tehlikesinde süre beklenmeden ihtiyati tedbir istenebilir; tedbir kararı verilirse dava için bu sürenin dolması beklenmez (m.53/2).
Koşullarına göre ihlalin tespiti, önlenmesi veya durdurulması ve maddi zararın tazmini gibi talepler gündeme gelebilir. Coğrafi işaret bakımından manevi tazminat talep edilemez (m.149/4). İlgili hükümlerin tamamı, Sınai Mülkiyet Kanunu metninden okunabilir. Görev ve yetki ayrımı için Adana’daki sınai mülkiyet davaları rehberine bakabilirsiniz.
2026 yerel sicil notu: başvuru ile tescili ayırın
Adana Burma Bileziği, 27 Temmuz 2026 tarihinde 1883 numarayla mahreç işareti olarak tescil edildi. Adana Sıkma ise 4 Kasım 2026 tarihli portal kontrolünde başvuru durumunda görünüyor; kayıtta tescil numarası bulunmuyor. Bir başvurunun duyurulması, tek başına tescil tamamlandı anlamına gelmez.
Başvuru aşamasında da kanunun tanıdığı koruma yolları bulunabilir. Bu nedenle “tescilli değil, adı serbest” sonucu çıkarılmamalıdır. Adı kullanmadan önce dosyanın durumuyla birlikte başvurunun yayım ve kapsam bilgileri de incelenmelidir (m.53/4).
Kaynak kontrolü: 4 Kasım 2026. Ürünler bakımından TÜRKPATENT’in güncel sicil belgeleri; hukuki çerçeve bakımından 6769 sayılı Kanunun 46, 48, 49, 53, 148 ve 149. maddeleri ile uygulama yönetmeliği esas alınmıştır.