Marka seçmek yalnız pazarlama işi değildir. Kanun neyin marka olabileceğini ve hangi işaretlerin tescil edilemeyeceğini saymıştır. Bu listeyi bilmeden seçilen bir isim, aylar sonra başvuru reddedildiğinde ya da tescil hükümsüz kılındığında geri döner.
Bir işaretin marka olabilmesi için iki şart aranır (m.4): bir teşebbüsün mal veya hizmetlerini diğerlerinden ayırt etmesini sağlaması ve korumanın konusunun açık ve kesin anlaşılmasını sağlayacak şekilde sicilde gösterilebilir olması.
m.5/1 on iki bent halinde tescil edilemeyecek işaretleri sayar. Bunlara mutlak ret nedenleri denir; Kurum bunları kendiliğinden inceler, kimsenin itirazını beklemez.
Üç bent bakımından bir kurtarıcı vardır: başvurudan önceki kullanım sonucu ayırt edici nitelik kazanılmışsa ret uygulanmaz (m.5/2).
Neler marka olabilir
m.4 kapıyı geniş tutar. Marka, iki şartı sağlamak kaydıyla her tür işaretten oluşabilir. Madde örnekleri sayar:
- kişi adları dahil sözcükler
- şekiller
- renkler
- harfler ve sayılar
- sesler
- malların veya ambalajlarının biçimi
Liste örnekleyicidir, sınırlayıcı değildir. Belirleyici olan iki şarttır: ayırt etme işlevi ve sicilde açık ve kesin gösterilebilirlik. İkinci şart pratik bir sınır koyar: korumanın kapsamı üçüncü kişiler tarafından anlaşılabilmelidir.
Tescil edilemeyecek işaretler
m.5/1 on iki bent sayar. Kurum bunları kendiliğinden inceler.
| Bent | Ne engellenir |
|---|---|
| a | m.4 kapsamında marka olamayacak işaretler |
| b | Herhangi bir ayırt edici niteliğe sahip olmayan işaretler |
| c | Ticaret alanında cins, çeşit, vasıf, kalite, miktar, amaç, değer, coğrafi kaynak belirten; üretim veya sunum zamanını gösteren ya da diğer özellikleri belirten işaretleri münhasıran ya da esas unsur olarak içerenler |
| ç | Aynı veya aynı türdeki mal ve hizmetlerde tescilli ya da önceki tarihli başvurusu yapılmış markayla aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzer işaretler |
| d | Ticaret alanında herkes tarafından kullanılan veya belirli bir meslek, sanat ya da ticaret grubuna mensup olanları ayırt etmeye yarayan adlandırmaları münhasıran ya da esas unsur olarak içerenler |
| e | Malın doğası gereği ortaya çıkan şeklini, teknik bir sonucu elde etmek için zorunlu olan ya da mala asli değerini veren şekli münhasıran içerenler |
| f | Mal veya hizmetin niteliği, kalitesi veya coğrafi kaynağı gibi konularda halkı yanıltacak işaretler |
| g | Paris Sözleşmesi m.6 mükerrer 2’ye göre reddedilecek işaretler |
| ğ | Kamuyu ilgilendiren, tarihi ve kültürel değerler bakımından halka mal olmuş işaretler ile izinsiz armalar, nişanlar, adlandırmalar |
| h | Dini değerleri veya sembolleri içeren işaretler |
| ı | Kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı işaretler |
| i | Tescilli coğrafi işaretten oluşan ya da onu içeren işaretler |
Pratikte en çok takılan üç bent
Marka seçiminde asıl risk (b), (c) ve (d) bentlerindedir; üçü de ayırt edicilik ekseninde toplanır.
(b) Ayırt edici nitelik yokluğu. İşaret, malı veya hizmeti bir teşebbüse bağlamıyorsa marka işlevi görmez.
(c) Tanımlayıcılık. En sık karşılaşılanı budur. Ürünün ne olduğunu, neye yaradığını, kalitesini veya nereden geldiğini söyleyen bir ibare, tek başına ya da esas unsur olarak kullanıldığında tescil edilemez. Dikkat edilmesi gereken kelime “münhasıran ya da esas unsur olarak”dır: böyle bir ibarenin yanına ayırt edici bir öge eklemek durumu değiştirebilir, ama ibareyi esas unsur yapmak değiştirmez.
(d) Herkesin kullandığı ibareler. Ticaret alanında yaygınlaşmış ya da belirli bir meslek grubunu gösteren adlandırmalar tek bir teşebbüse bağlanamaz.
Coğrafi kaynak: “Adana” ibaresi
(c) bendi coğrafi kaynak belirten işaretleri açıkça sayar. Bu, yerel bir ad seçerken doğrudan sonuç doğurur: bir il, ilçe veya yöre adı, ürünün kaynağını gösterdiği ölçüde ve esas unsur olarak kullanıldığında tescile engel olabilir.
İkinci bir sınır (i) bendindedir: tescilli bir coğrafi işaretten oluşan ya da onu içeren işaretler marka olarak tescil edilmez. Yöresel bir ürün adıyla marka kurmayı düşünüyorsanız, o adın tescilli coğrafi işaret olup olmadığı ayrıca araştırılmalıdır.
Üçüncüsü (f) bendidir: coğrafi kaynak konusunda halkı yanıltacak işaret de reddedilir. Yani ürünün gerçekte oradan gelmediği bir yer adını kullanmak ayrı bir engeldir.
Kurtarıcı: kullanımla ayırt edicilik kazanma
m.5/2 üç bent için bir çıkış yolu tanır. Bir marka, başvuru tarihinden önce kullanılmış ve başvuruya konu mal veya hizmetler bakımından bu kullanım sonucu ayırt edici nitelik kazanmışsa, tescili birinci fıkranın (b), (c) ve (d) bentlerine göre reddedilemez.
Uygulamada bu, delil meselesidir: kullanımın süresi, yaygınlığı ve işaretin pazarda tanınırlığı gösterilmelidir. Tanımlayıcı bir ibareyi kullanarak marka kurmuşsanız, kullanım delillerinizi başvurudan önce toplamanız gerekir.
Aynı kurtarıcı sonradan da işler: m.25/4 uyarınca (b), (c) ve (d) bentlerine aykırı tescil edilmiş bir marka, hükümsüzlük talebinden önce kullanım sonucu ayırt edicilik kazanmışsa hükümsüz kılınamaz.
Muvafakatname: (ç) bendi için
m.5/3 ayrı bir çıkış yolu verir ve yalnız (ç) bendine ilişkindir. Bir marka başvurusu, önceki marka sahibinin başvurunun tesciline açıkça muvafakat ettiğini gösteren noter onaylı belgenin Kuruma sunulması halinde (ç) bendine göre reddedilemez.
Yani aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzer önceki bir marka varsa, yol kapalı değildir; önceki hak sahibinin noter onaylı muvafakati sonucu değiştirir.
Şekil ve ambalaj markalarında özel sınır
(e) bendi üç ayrı hali kapsar ve şekil markalarında belirleyicidir. Münhasıran şu özellikleri içeren işaretler tescil edilmez:
- Malın doğası gereği ortaya çıkan şekli ya da başka bir özelliği,
- Teknik bir sonucu elde etmek için zorunlu olan şekil ya da özellik,
- Mala asli değerini veren şekil ya da özellik.
Bu bendin mantığı, marka korumasının teknik veya estetik işlevi süresiz tekele çevirmesini önlemektir. Teknik çözüm patentin, estetik biçim tasarımın konusudur; ikisinin süresi sınırlıdır, markanın ise yenilendikçe sürer.
Mutlak ile nispi ret arasındaki fark
Buradaki liste mutlak ret nedenleridir: işaretin kendisine bakar ve Kurum tarafından kendiliğinden incelenir. Bir de nispi ret nedenleri vardır (m.6); onlar önceki bir hakka dayanır ve kural olarak itiraz üzerine değerlendirilir.
Başvurunun yayımlanması ile Kurumun ret kararı farklı süreleri başlatır. Hangi aşamada hangi yolun kullanılacağı yayıma itiraz ve karara itiraz rehberinde açıklanmıştır.
İkisi tescilden sonra da karşınıza çıkabilir: m.25/1, hükümsüzlük hallerini m.5 veya m.6’daki haller olarak sayar. Nispi ret nedenlerinin dokuz fıkrası ayrı yazıdadır: hükümsüzlük davası hangi dayanakla açılır.
Marka seçerken
- Ürünü tarif eden değil, ondan ayrışan bir işaret arayın; (c) bendi tarif edeni eler.
- Yer adını esas unsur yapmaktan kaçının; coğrafi kaynak (c), tescilli coğrafi işaret (i) ve yanıltıcılık (f) üç ayrı engeldir.
- Şekil veya ambalaj tescili düşünüyorsanız, şeklin teknik zorunluluktan mı yoksa tercihten mi doğduğunu ayırın (e).
- Aynı veya çok benzer önceki bir marka varsa muvafakatname yolu açıktır, ama noter onaylı olmalıdır (m.5/3).
- Tanımlayıcı bir ibareyle uzun süredir çalışıyorsanız, kullanım delillerinizi toplayın; m.5/2 bu delillere dayanır.
Markanın tanımı ve tescilin sağladığı korumanın kapsamı için: marka nedir.
Bu yazıdaki madde numaraları 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu metnine dayanır: m.4, m.5, m.6 ve m.25. Kanunun güncel hali için mevzuat.gov.tr adresine bakabilirsiniz.
İçerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir olaya uygulanmış hukuki görüş değildir. Bir işaretin tescil edilip edilemeyeceği, mal ve hizmet sınıfına ve somut duruma göre değişir. Sitenin kaynak ve kapsam bilgisi için künye sayfasına bakabilirsiniz.
Son güncelleme: 20 Eylül 2026.